Waarom rolt de knikker? Natuurkunde met de knikkerbaan

Kort antwoordDe knikker rolt door de zwaartekracht naar beneden. Hoe hoger hij begint en hoe steiler de helling, hoe sneller hij gaat. In een bocht wil de knikker rechtdoor, daarom vliegt hij eruit als hij te hard gaat. Met eenvoudige proefjes ontdekken kinderen dit zelf.

Zwaartekracht

Alles wordt naar de aarde toe getrokken: dat heet zwaartekracht. Daarom rolt een knikker altijd naar beneden, nooit vanzelf omhoog. Hoe hoger de knikker begint, hoe meer vaart hij onderweg kan maken.

Kinderen kijken hoe knikkers door een magnetische knikkerbaan rollen — Hoe hoger de start, hoe meer vaart de knikker maakt.

Steile en flauwe hellingen

Op een steile helling gaat de knikker snel, op een flauwe helling langzaam. Is de helling te flauw, dan blijft hij soms stilliggen: de wrijving tussen knikker en baan remt hem af.

Waarom vliegt de knikker uit de bocht?

Een rollende knikker wil het liefst rechtdoor. In een bocht duwt de rand van de baan hem de goede kant op. Gaat hij te hard, dan is die duw niet genoeg en schiet hij eruit. De oplossing: minder steil vlak voor de bocht, of een hogere rand.

Vijf proefjes om thuis te doen

Hoog of laag: laat een knikker van twee verschillende hoogtes starten. Welke is sneller beneden?
Stopwatch: meet met een telefoon hoe lang de knikker onderweg is. Kun je de baan langzamer maken zonder dat hij stilvalt?
Zwaar en licht: laat een grote en een kleine knikker tegelijk starten. Wie wint? Vaak is het verschil kleiner dan je denkt.
De perfecte bocht: hoe snel mag de knikker gaan voordat hij uit de bocht vliegt?
Langste route: wie bouwt de baan waar de knikker het langst over doet?

Kinderen bouwen een knikkerbaan met het inspiratieboekje erbij — Bouwen, testen en verbeteren: zo werkt een echte ingenieur.

Verder bouwen

Tips om een baan te bouwen die werkt, lees je in de gids over de magnetische knikkerbaan. Een eerste baan om na te bouwen is de gratis kleine knikkerbaan.